Spomeniki – pomniki Jugosławii

Spomenik Tjentiste (Bośnia i Hercegowina)

Cuda z betonu, monumentalne pomniki na terenie byłej Jugosławii

Długo myślałam, jaki przyjąć schemat prezentacji dalszej części Bałkanów. Postanowiłam, że będzie teraz tematycznie, nie zaś chronologicznie. Chciałam pokazać niebywałą atrakcję zwiedzania tego rejonu Europy, jaką są wielkie pomniki, które zostały wzniesione dla upamiętnienia ważnych historycznie wydarzeń na terenach byłej Jugosławii. Odwiedziliśmy ich łącznie cztery. W osobistym rankingu największe wrażenie zrobił Spomenik Jasenovac, który znajduje się na terenie byłego obozu koncentracyjnego. Każdy z nich był wyjątkowo fotogenicznym obiektem, o czym poza ich brutalnymi i wielkimi rozmiarami całości dopełniało ich wysoce malownicze położenie. Otoczone świeżą trawą, na wzgórzu lub na rozległym terenie jako sporych rozmiarów „założenie pomnikowe”. Przypadły mi bardzo do gustu, ich kształty są wielce wymowne i robią duże wrażenie będąc pod nimi. Szczególnie w zetknięciu ze skalą człowieka widać ich ogrom.
Obiekty te są o tyle bardziej interesujące, szczególnie kiedy jesteśmy świadomi przyczyny ich pochodzenia. W zwiedzaniu pięknych krajobrazowo obszarów Półwyspu Bałkańskiego zapewne niewiele osób zdaje sobie sprawę o wciąż obecnych pozostałościach trudnych czasów wojny, szczególnie kiedy ów turysta dociera na plaże z całą wycieczką podobnych sobie, omijając mniej wczasowe destynacje. Warto jednak je odwiedzić, by mieć pełniejszy i bardziej świadomy obraz tych krajów.


Spomenik Jasenovac – Flower Monument (Chorwacja)

Spomenik ten powstał  w roku 1966 r. dla upamiętnienia byłego obozu koncentracyjnego, który został założony w tym miejscu w sierpniu 1941 r. przez faszystowskich ustaszów. Autorem pomnika był prof. Bogdan Bogdanovic. Był to największy obóz koncentracyjny na terenie Niepodległego Państwa Chorwackiego, zwany jest niekiedy „Bałkańskim Auschwitz”. Miejsce z tragiczną i przykrą historią, zostało upamiętnione w doniosły i bardzo świeży sposób. Głównym punktem owego założenia jest wielki betonowy pomnik przypominający swoim kształtem kielich lub kwiat. Zewnętrzny betonowy płaszcz tworzy w przyziemiu sześć niższych basenów/wnęk oraz zadaszenie, gdzie składane są kwiaty i znicze. Posadzka i ścieżka prowadząca do głównego pomnika wyłożona została podkładami kolejowymi. Tak jak widać to na makiecie, założenie jest sporych rozmiarów i obejmuje tylko wąski pas byłego obozu, który łącznie ze swoimi podobozami miał powierzchnię ok. 240 km². Poprzez uformowane w terenie kręgi zaznaczone zostały miejsca obiektów takich jak kuchnia i inne budynki, które potrzebne były do, okrutnego jednak, funkcjonowania obozu. Na terenie znajduje się także staw, na który chętnie przylatują bociany i czaple, na wodzie rosną wodne lilie. Od strony wjazdu na ten teren mieści się budynek muzealny oraz zabytkowy wagon kolejowy.

jasenovacSpomenik Jasenovac – odlew makiety z całym założeniem

jasenovac_5Spomenik Jasenovac – ścieżka z podkładów kolejowych

jasenovac_2

Jasenovac_11Spomenik Jasenovac z bliska

Jasenovac_14Spomenik Jasenovac – pod betonowym płaszczem

Jasenovac_13Spomenik Jasenovac – widok na betonowy płaszcz pomnika

Jasenovac_9Spomenik Jasenovac – detal faktury z widocznym deskowaniem

Jasenovac_17Spomenik Jasenovac – pamiątkowe wagony kolejowe przy trasie dojścia do pomnika


Spomenik Kadinjaca (Serbia)

Kolejny pomnik również położony jest na otwartej przestrzeni, gdzie otaczają go zielone łąki. W tym przypadku składa się on z wielu betonowych bloków ułożonych w większe założenie. Bloki te zostały pomalowane białą farbą, przez co wydają się być mniej brutalne, niż gdyby były surowe. Ostateczny kształt pomnik otrzymał w roku 1979, kiedy to architekt Miodrag Zivkovic Aleksandar Djokic ukończył swoje dzieło, a sam pomnik został otwarty 23 września 1979 r. przez Josip’a Broz Tito – ówczesnego prezydenta. Z uwagi na trudności w dojściu do informacji na temat tego, kto stawił opór komu nadmienię tylko, że pomnik ów wzniesiono ku czci Batalionu Uzice, którzy stawili w tym miejscu opór niemieckim wojskom okupacyjnym w listopadzie 1941 roku. Owa bitwa była jedną z największych wyczynów partyzantów serbskich. Więcej dla zainteresowanych pod linkiem – Bitwa Kadijnaca.

Pomnik jest położony na niewielkim wzgórzu, od parkingu w poziomie ulicy, dojście do niego jest schodami, dalej zaś po brukowanej nawierzchni na łagodnym stoku. Część betonowych bloków ma widocznie zaznaczone w swojej formie ludzkie głowy, dla mnie osobiście przypominają one falochrony czy też inne betonowe formy, jakie stawiane zostały na liniach oporu w czasie wojen, uniemożliwiające przejazd czołgów. Jakia była interpretacja samego architekta niestety nie wiem. W każdym bądź razie pomnik jest doniosły i rozbudowany podobnie jak ten z chorwackiego Jasevovac.

KadinjacaSpomenik Kadijnaca – widok od strony dojścia schodami

Kadinjaca_7Spomenik Kadijnaca – widok na jedną z ciekawszych form pomnika

Kadinjaca_3Spomenik Kadijnaca – widok całości założenia

Kadinjaca_5Spomenik Kadijnaca – detal z głowami ludzi


Spomenik Tjentiste (Bośnia i Hercegowina)

Kolejny pomnik nosi nazwę Tjentiste, podobnie jak pozostałe, od nazwy położonej najbliżej pomnika wsi. Również jego budowa została zlecona przez ówczesnego prezydenta Jugosławii – Josip’a Broz Tity. Niestety nie dotarłam do informacji, co konkretnie upamiętnia ów pomnik. W sieci jest dużo stron ze zdjęciami Jugosłowiańskich betonowych spomeników, jednak nie na temat każdego dojście do informacji o nich jest możliwe. W razie gdyby ktoś z odwiedzających moja stronę wiedział coś więcej proszę pisać!

Sam Spomenik Tjentiste przywodzi na myśl ogromne skrzydła, dramatyzm wielkiej bryły jest ogromny. W zetknięciu ze skalą człowieka widać dobrze jego prawdziwe rozmiary, a to, że beton jest surowy i po ponad 50 latach doprawiony warunkami atmosferycznymi,  jest wymowny jeszcze bardziej. Żeby do niego dojść potrzeba pokonać sporo schodów, które od ulicy ciągną się dwoma symetrycznymi łukami wśród gładkiej łąki. Widok z poziomu pomnika, na góry, jest także zachwycający, na łące pasło się stado koni, zaś w zapadlinie koło schodów znaleźliśmy jaszczurkę zieloną. Była piękna i duża, a ku naszej radości pozwoliła się cierpliwie fotografować w popołudniowym słońcu.

spomenik 1 (6)Spomenik Tjentiste na tle gór

spomenik 1 (3)

spomenik 1 (1)Spomenik Kadijnaca – widok z pośredniego poziomu schodów

spomenik 1 (2)Jaszczurka zielona

spomenik 1Widok w stronę drogi dojazdowej 

spomenik 2


Spomenik Podgaric (Chorwacja)

Znów piękne położenie na wzgórzu spomenika Podgaric, lecz on sam jest dużo mniejszy niż odwiedzone wcześniej. Proporcje 1:2 to 5 m wysokości i 10 m szerokości. Materiał to również surowy żelbet w głównej bryle symetrycznej konstrukcji. Centralna część niby-oko to stalowa blacha. Od frontu, od strony schodów jakie prowadzą na poziom pomnika, blachy te uformowane z czworoboków w trzy kręgi są gładkie; od strony tylnej natomiast mają one kuliste wypustki.

Także tutaj spotkaliśmy nieco mniejszą jaszczurkę zieloną. Była mniej oporna na współpracę z aparatem, ale i tak udało nam się ją sfotografować. Piękną scenerię pomnika dopełniało ciepłe wieczorne słońce i radośnie pasące się owce na łące poniżej. O ile jaszczurka i owce przewijały się już kilkukrotnie wcześniej o tyle dopiero tutaj słyszeliśmy żywą i dość głośną grę na fortepianie z sąsiedniego domu. Uznałam to za bardzo miłe zakończenie dnia pełnego wrażeń.

Podgaric_6Spomenik Podgaric – widok od frontu

Podgaric_3Spomenik Podgaric – widok od strony tylnej

Podgaric_2Spomenik Podgaric – z poziomu żaby w trawie

PodgaricSpomenik Podgaric – detal betonowego skrzydła

Podgaric_1Spomenik Podgaric – detal metalowych kształtek od frontu

Podgaric_9Jaszczurka zielona

Podgaric_7Jaszczurka zielona


Zapraszam do komentowania. Czy jest ktoś z odwiedzających bloga, kto nie czuje wyjątkowości tych wyjątkowo brutalnych pomników? Osobiście uważam, że zarówno jako architekt, ale i zwykły turysta, są one niezmiernie fascynującymi obiektami do zobaczenia. Gdyby ktoś z Was odwiedzał Bałkany własnym autem radzę odszukać miejsca, gdzie  znajdują się choćby powyższe pomniki. Doczytałam się, że powstało ich ok. 100, nie wiem niestety jednak, czy każdy z tej ilości jest tak samo dobry. Dla tych, którzy ze spomenikami Jugosławii zetknęli się u mnie po raz pierwszy, polecam poszukać innych, równie lub nawet bardziej ciekawych już samodzielnie w sieci.

Poniżej kilka linków dla zainteresowanych:

FAILED ARCHITECTURE – poglądowa mapa pomników na terenie byłej Jugosławii

MIEJSCOWOŚĆ PODGARIC – tekst do przetłumaczenia na język polski

JASENOVAC – obóz koncentracyjny, makabryczne ciekawostki

GALERIA INNYCH CIEKAWYCH SPOMENIKÓW – na bryła.pl

Advertisements

6 thoughts on “Spomeniki – pomniki Jugosławii

      1. A może zna Pani kogoś kto interesuje się tematem Spomeników i mógł/chciałby podzielić się wiedzą/podyskutować na ten temat?

        Lubię to

      2. Hmm, niestety nie znam nikogo takiego, kto miałby na ich temat szerszą wiedzę. Sama o nich dowiedziałam się od chłopaka, który pooznaczał je na mapie i tak do nich pojechaliśmy. O ile Pani jeszcze nie widziała, to polecam post o Kolasinie w Czarnogórze. Na środku małego rynku stoi „spomenik użytkowy”, budynek, który raczej nie jest uwielbieniem mieszkańców, bo jest betonowy, brzydki i nieutrzymany, zimno w nim i ogólnie standardy pracy są niskie… A my , dwójka szaleńców lataliśmy naookoło niego ponad godzinę i robiliśmy zdjęcia 😀

        Lubię to

      3. Jeśli interesuje się Pani tematyką betonowych pomników to proszę śledzić bloga, bo znów ruszamy na Bałkany i mamy namierzonych kilka kolejnych, wcale nie mniej interesujących obiektów. Będzie dużo zdjęć na pewno! 🙂

        Lubię to

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s